Rào cản gia nhập thị trường ảnh hưởng cạnh tranh thế nào?

Rào cản gia nhập thị trường là gì?

Rào cản gia nhập thị trường là những điều kiện kinh tế, cấu trúc, chiến lược hoặc thể chế khiến một doanh nghiệp mới gặp bất lợi đáng kể khi muốn tham gia và cạnh tranh trên một thị trường.

Theo nghĩa này, rào cản không đồng nghĩa với mọi khoản chi phí mà một doanh nghiệp mới phải bỏ ra. Một nhà hàng mới phải thuê mặt bằng, mua thiết bị và tuyển nhân viên, nhưng nếu mọi doanh nghiệp trong ngành đều phải chịu những chi phí tương tự và phần lớn tài sản có thể thu hồi khi rời thị trường, những khoản đó chưa chắc tạo ra rào cản cạnh tranh đáng kể.

Rào cản trở nên quan trọng hơn khi doanh nghiệp mới phải chịu một bất lợi mà doanh nghiệp hiện hữu đã vượt qua hoặc không còn phải gánh chịu. Ví dụ, người mới có thể phải đầu tư một khoản lớn không thể thu hồi, xây dựng mạng lưới người dùng từ con số không, thuyết phục khách hàng từ bỏ nhà cung cấp quen thuộc hoặc đạt quy mô rất lớn trước khi chi phí bình quân trở nên cạnh tranh.

Điểm cốt lõi vì thế nằm ở khả năng gia nhập thực tế, chứ không chỉ ở việc thị trường có cho phép thành lập doanh nghiệp mới về mặt hình thức hay không.

Vì sao rào cản gia nhập làm giảm áp lực cạnh tranh?

Cạnh tranh không chỉ đến từ những doanh nghiệp đang hoạt động. Nó còn đến từ mối đe dọa của các đối thủ tiềm năng.

Nếu một doanh nghiệp hiện hữu tăng giá quá cao, giảm chất lượng hoặc thu được lợi nhuận hấp dẫn, một thị trường dễ gia nhập tạo cơ hội cho doanh nghiệp mới xuất hiện. Khả năng đó buộc doanh nghiệp đang hoạt động phải cân nhắc phản ứng của những người có thể trở thành đối thủ trong tương lai.

Rào cản gia nhập làm yếu cơ chế kỷ luật này.

Giảm sức ép từ đối thủ tiềm năng

Khi chi phí gia nhập lớn hoặc khả năng thành công thấp, mức lợi nhuận hấp dẫn của doanh nghiệp hiện hữu chưa chắc đủ để thu hút người mới. Doanh nghiệp đang hoạt động vì vậy có thể ít lo ngại hơn rằng một quyết định tăng giá hoặc giảm chất lượng sẽ nhanh chóng dẫn đến làn sóng gia nhập.

Đáng chú ý, một thị trường không cần thực sự xuất hiện nhiều doanh nghiệp mới mới có cạnh tranh mạnh. Trong một số trường hợp, chỉ riêng khả năng đối thủ có thể gia nhập tương đối dễ dàng cũng đủ hạn chế hành vi của doanh nghiệp hiện hữu.

Tăng dư địa cho quyền lực thị trường

Nếu việc gia nhập khó khăn, doanh nghiệp hiện hữu có nhiều khả năng duy trì vị thế của mình trong thời gian dài. Khi khách hàng đồng thời có ít phương án thay thế, doanh nghiệp có thể có thêm dư địa để tăng biên lợi nhuận, giảm mức độ phục vụ hoặc trì hoãn những cải tiến mà họ sẽ phải thực hiện trong một môi trường chịu sức ép cạnh tranh mạnh hơn.

Chuỗi tác động có thể được hiểu đơn giản như sau: rào cản cao → ít khả năng gia nhập hiệu quả → áp lực từ đối thủ tiềm năng yếu hơn → vị thế của doanh nghiệp hiện hữu bền vững hơn → cạnh tranh có thể giảm.

Đây là một cơ chế có điều kiện, không phải quy luật tuyệt đối. Nếu nhiều doanh nghiệp hiện hữu vẫn cạnh tranh quyết liệt với nhau, thị trường có rào cản tương đối cao vẫn có thể tạo ra sức ép cạnh tranh đáng kể.

Những loại rào cản nào thường có ảnh hưởng lớn?

Rào cản gia nhập có thể xuất phát từ nhiều nguồn. Tác động của chúng phụ thuộc vào việc chúng làm tăng chi phí, kéo dài thời gian gia nhập hay hạn chế khả năng đạt quy mô cạnh tranh đến mức nào.

Rào cản cấu trúc và kinh tế

Lợi thế kinh tế theo quy mô là một ví dụ điển hình. Nếu chi phí chỉ giảm mạnh khi doanh nghiệp hoạt động ở quy mô rất lớn, một người mới phải lựa chọn giữa việc gia nhập ở quy mô nhỏ với chi phí cao hoặc đầu tư lớn ngay từ đầu trong khi chưa chắc có đủ khách hàng.

Chi phí chìm cũng tạo sức nặng đặc biệt. Đây là phần đầu tư khó hoặc không thể thu hồi nếu doanh nghiệp thất bại. Khi chi phí này lớn, rủi ro gia nhập tăng vì quyết định thử sức trên thị trường trở nên khó đảo ngược.

Hiệu ứng mạng có thể tạo một cơ chế khác. Một nền tảng càng có nhiều người sử dụng càng trở nên hữu ích, khiến người mới không chỉ cần xây dựng sản phẩm mà còn phải giải quyết bài toán thu hút đủ người dùng để tạo giá trị tương đương. Chi phí chuyển đổi và thói quen khách hàng cũng có thể củng cố lợi thế của doanh nghiệp hiện hữu.

Rào cản do chiến lược của doanh nghiệp hiện hữu

Doanh nghiệp đang hoạt động có thể sở hữu mạng lưới phân phối, quan hệ khách hàng, dữ liệu, thương hiệu hoặc năng lực sản xuất mà người mới khó tái tạo trong thời gian ngắn.

Một số chiến lược như hợp đồng độc quyền, kiểm soát kênh phân phối quan trọng hoặc thiết kế hệ sinh thái làm tăng chi phí chuyển đổi cũng có thể khiến việc tiếp cận khách hàng trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, không phải mọi lợi thế của doanh nghiệp hiện hữu đều là bằng chứng của hành vi hạn chế cạnh tranh. Thương hiệu mạnh có thể đến từ chất lượng tốt; mạng lưới phân phối lớn có thể là kết quả của đầu tư hiệu quả. Cần xem lợi thế đó có thực sự ngăn cản khả năng cạnh tranh của người mới hay chỉ phản ánh việc doanh nghiệp hiện hữu hoạt động tốt hơn.

Rào cản thể chế và quy định

Giấy phép, giới hạn số lượng nhà cung cấp, yêu cầu vốn, tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc quyền sở hữu trí tuệ đều có thể làm tăng yêu cầu đối với người muốn gia nhập.

Những rào cản này không mặc nhiên là tiêu cực. Quy định có thể bảo vệ an toàn, chất lượng hoặc lợi ích công cộng; quyền sở hữu trí tuệ có thể tạo động lực đầu tư vào đổi mới. Vấn đề cạnh tranh xuất hiện khi chi phí hoặc hạn chế tạo ra lớn hơn mức cần thiết, hoặc khiến những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh hiệu quả không thể tham gia thị trường.

Rào cản cao ảnh hưởng giá, sản lượng và đổi mới ra sao?

Tác động dễ thấy nhất của rào cản gia nhập nằm ở khả năng duy trì quyền lực thị trường.

Trong một thị trường dễ gia nhập, mức giá cao và lợi nhuận hấp dẫn có thể đóng vai trò như tín hiệu thu hút đối thủ. Người mới xuất hiện làm tăng nguồn cung và tạo sức ép lên giá. Khi rào cản lớn, cơ chế phản hồi này yếu hơn hoặc diễn ra chậm hơn.

Do đó, nếu cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hiện hữu cũng không đủ mạnh, rào cản cao có thể góp phần duy trì mức giá cao hơn, sản lượng thấp hơn hoặc ít lựa chọn hơn so với một thị trường nơi đối thủ mới có thể tham gia thuận lợi.

Ảnh hưởng tới đổi mới phức tạp hơn. Áp lực cạnh tranh thường buộc doanh nghiệp phải cải thiện sản phẩm, quy trình và trải nghiệm khách hàng để bảo vệ vị thế. Nếu vị thế thị trường quá an toàn, động lực cải tiến có thể yếu đi.

Nhưng không thể suy ra rằng mọi rào cản đều làm giảm đổi mới. Một số dạng bảo hộ có thời hạn, đặc biệt quyền sở hữu trí tuệ, tồn tại chính vì việc cho phép nhà sáng tạo thu hồi lợi ích từ đầu tư có thể khuyến khích nghiên cứu và phát triển. Đây là ví dụ cho thấy phải xem cả tác dụng hạn chế gia nhập lẫn lý do kinh tế của rào cản.

Mức độ tập trung thị trường cũng không nên được dùng thay thế cho phân tích này. Một thị trường có ít doanh nghiệp có thể vẫn chịu sức ép nếu người mới có thể tham gia nhanh chóng; ngược lại, một thị trường hiện có nhiều doanh nghiệp vẫn có thể trở nên kém cạnh tranh nếu các rào cản khiến số lượng đối thủ giảm dần mà không có người mới thay thế.

Khi nào một rào cản thực sự hạn chế cạnh tranh?

Không tồn tại một ngưỡng duy nhất để kết luận rằng chi phí gia nhập bao nhiêu là “cao”. Một khoản đầu tư lớn có thể không đáng kể đối với thị trường có quy mô rất lớn, nhưng lại đủ để ngăn gia nhập ở một thị trường nhỏ.

Vì vậy, sức nặng của rào cản nên được đánh giá trong mối quan hệ với cơ hội kinh doanh mà người mới có thể nhận được. Những câu hỏi quan trọng gồm:

·         Chi phí: Khoản đầu tư bắt buộc lớn đến đâu so với doanh thu và lợi nhuận có thể đạt được

·         Khả năng thu hồi: Bao nhiêu phần của khoản đầu tư sẽ mất nếu việc gia nhập thất bại

·         Thời gian: Người mới có thể xuất hiện đủ nhanh để phản ứng trước mức giá cao hoặc chất lượng kém hay không

·         Quy mô: Người mới có thể đạt đủ công suất và khách hàng để tác động đến hành vi của doanh nghiệp hiện hữu hay không

·         Khả năng tiếp cận: Doanh nghiệp mới có thể tiếp cận đầu vào, công nghệ, dữ liệu, kênh phân phối và khách hàng cần thiết hay không

Một rào cản có ý nghĩa cạnh tranh lớn nhất khi nhiều yếu tố cùng xuất hiện. Chẳng hạn, một doanh nghiệp phải bỏ vốn lớn chưa chắc bị ngăn cản nếu tài sản có thể bán lại dễ dàng. Nhưng nếu vốn đầu tư lớn, phần lớn không thể thu hồi, thời gian xây dựng kéo dài và khách hàng còn chịu chi phí chuyển đổi cao, rủi ro gia nhập sẽ khác hẳn.

Bởi vậy, phân tích cạnh tranh thường phải xem tổng hợp các rào cản, thay vì tìm một yếu tố đơn lẻ rồi kết luận toàn bộ thị trường khó gia nhập.

Không phải mọi rào cản đều đồng nghĩa với độc quyền

Một cách hiểu sai phổ biến là rào cản gia nhập cao tất yếu dẫn đến độc quyền. Mối quan hệ thực tế không đơn giản như vậy.

Rào cản chủ yếu quyết định mức độ dễ dàng mà cạnh tranh mới có thể xuất hiện. Mức cạnh tranh thực tế còn phụ thuộc vào số lượng và năng lực của các doanh nghiệp đang hoạt động, mức độ khác biệt sản phẩm, khả năng khách hàng chuyển nhà cung cấp và cách các doanh nghiệp phản ứng với nhau.

Một ngành có yêu cầu đầu tư ban đầu rất lớn vẫn có thể có vài doanh nghiệp cạnh tranh quyết liệt. Ngược lại, một thị trường tưởng như dễ thành lập doanh nghiệp có thể thiếu cạnh tranh thực chất nếu khách hàng gần như không chuyển đổi hoặc một doanh nghiệp kiểm soát nguồn lực không thể thay thế.

Cũng cần phân biệt giữa rào cản bảo vệ vị thế và lợi thế do hiệu quả. Nếu một doanh nghiệp có chi phí thấp hơn nhờ công nghệ tốt, quy trình hiệu quả hoặc sản phẩm được khách hàng đánh giá cao, việc người mới khó cạnh tranh chưa tự động chứng minh thị trường có vấn đề. Điều cần xác định là đối thủ tiềm năng có gặp một trở ngại làm giảm khả năng cạnh tranh độc lập hay đơn giản là họ phải đạt hiệu quả tương đương.

Vì thế, khi đánh giá sức cạnh tranh của một thị trường, rào cản gia nhập nên được xem cùng với áp lực giữa các doanh nghiệp hiện hữu và khả năng thay thế của khách hàng. Giá trị của khái niệm này nằm ở việc cho biết liệu thị trường có một cơ chế tự điều chỉnh hay không: khi lợi nhuận trở nên hấp dẫn hoặc chất lượng suy giảm, liệu đối thủ mới có đủ khả năng xuất hiện để tạo sức ép trở lại?

Rào cản gia nhập thị trường ảnh hưởng đến cạnh tranh chủ yếu bằng cách quyết định mức độ dễ dàng mà các đối thủ mới có thể thách thức doanh nghiệp hiện hữu. Rào cản càng khiến việc gia nhập tốn kém, chậm, rủi ro hoặc khó đạt quy mô cần thiết, áp lực từ cạnh tranh tiềm năng càng yếu và vị thế của doanh nghiệp hiện hữu càng dễ được duy trì.

Tuy nhiên, không thể đánh giá mức độ cạnh tranh chỉ bằng việc đếm số rào cản hoặc nhìn vào một chi phí gia nhập riêng lẻ. Cần xem rào cản có thực sự làm cho việc gia nhập trở nên kém khả thi, không đủ nhanh hoặc không đủ quy mô hay không, đồng thời cân nhắc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đang hoạt động và mục đích kinh tế chính đáng của từng rào cản. Khi đặt trong đúng bối cảnh đó, rào cản gia nhập trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất để giải thích vì sao một thị trường có thể duy trì cạnh tranh mạnh hoặc để quyền lực thị trường tồn tại trong thời gian dài.