Nên đẩy hay kéo xe hàng để đảm bảo an toàn lao động?

Tuy nhiên, “đẩy an toàn hơn” không có nghĩa mọi thao tác đẩy đều an toàn. Xe quá tải, bánh xe hư hỏng, sàn dốc hoặc trơn, tay cầm không phù hợp và tầm nhìn bị che khuất vẫn có thể gây chấn thương. Cần đánh giá đồng thời nhiệm vụ, người thực hiện, tải hàng và môi trường làm việc thay vì chỉ dựa vào hướng tác động lực.

Vì sao đẩy xe hàng thường an toàn hơn kéo?

Tận dụng được trọng lượng cơ thể

Khi đứng phía sau xe và đẩy về phía trước, người lao động có thể hơi nghiêng toàn thân theo hướng di chuyển, truyền lực qua vai, cánh tay, thân người và chân. Lực không chỉ tập trung vào bàn tay hoặc cánh tay.

OSHA nhận định rằng đẩy thường cần ít nỗ lực hơn kéo vì trọng lượng cơ thể có thể hỗ trợ quá trình tạo lực. Ngược lại, khi kéo, người lao động thường phải dùng tay giữ xe ở phía sau hoặc bên cạnh cơ thể, khiến khả năng tận dụng lực từ chân và thân người bị hạn chế.

Lợi thế này chỉ tồn tại khi người vận hành có thể:

·         Đi với thân người tương đối thẳng

·         Đặt hai tay chắc chắn trên tay cầm

·         Giữ khuỷu tay gần cơ thể

·         Tạo lực bằng toàn thân thay vì chỉ dùng cánh tay

·         Di chuyển xe mà không phải cúi sâu hoặc vặn người

Nếu phải gồng mạnh, cúi thấp hoặc liên tục giật xe để bánh bắt đầu lăn, nhiệm vụ không còn được xem là ít rủi ro dù người lao động đang đẩy.

Giữ tư thế ổn định hơn

Kéo xe dễ khiến vai bị đưa ra sau, thân người xoay lệch hoặc cánh tay duỗi quá xa. Tư thế này làm giảm khả năng kiểm soát tải và có thể tăng áp lực lên vai, lưng, cổ tay.

Khi đẩy đúng kỹ thuật, người vận hành có thể đứng đối diện với hướng di chuyển, giữ hai vai cân bằng và bước về phía trước tự nhiên. OSHA khuyến nghị giữ cánh tay gần cơ thể và đẩy bằng toàn thân, không chỉ dùng sức của cánh tay.

Dù vậy, người lao động không nên cúi người quá mức để tạo lực. Nếu xe chỉ di chuyển khi phải hạ thấp vai, khóa khuỷu tay và dồn toàn bộ trọng lượng về phía trước, nguyên nhân cần được xử lý có thể là:

·         Tải hàng quá lớn

·         Bánh xe quá nhỏ

·         Vòng bi bị kẹt

·         Sàn gồ ghề

·         Xe không phù hợp với loại hàng

·         Tay cầm quá cao hoặc quá thấp

Quan sát đường đi tốt hơn

Khi đẩy, xe nằm phía trước người vận hành. Vị trí này thường giúp họ nhìn thấy chướng ngại vật, người đi bộ, góc cua và tình trạng mặt sàn sớm hơn.

Khi kéo, người lao động có thể phải quay đầu quan sát phía sau trong khi cơ thể vẫn di chuyển về phía trước. Nếu vừa đi lùi vừa kéo, nguy cơ vấp ngã, va chạm hoặc mất thăng bằng sẽ tăng. Xe cũng có thể lăn vào gót chân, mắt cá hoặc cẳng chân. OSHA đặc biệt lưu ý rằng tải được kéo có thể va vào ống chân và mắt cá của người vận hành.

Tuy nhiên, đẩy chỉ mang lại lợi thế về tầm nhìn khi hàng hóa không được xếp quá cao. Nếu kiện hàng che khuất tuyến đường, cần giảm chiều cao xếp hàng, chia tải thành nhiều chuyến hoặc sử dụng phương tiện có thiết kế phù hợp hơn.

Kiểm soát hướng di chuyển chủ động hơn

Đứng sau xe giúp người lao động tác động lực gần với hướng chuyển động mong muốn. Hai tay đặt trên tay cầm cũng hỗ trợ điều chỉnh bánh lái và phản ứng khi xuất hiện vật cản.

Thiết kế bánh xe ảnh hưởng đáng kể đến khả năng kiểm soát. Một cấu hình thường được sử dụng là một cặp bánh cố định kết hợp với một cặp bánh xoay để hỗ trợ điều hướng. Bánh có đường kính và vật liệu phù hợp cũng giúp xe vượt qua khe sàn hoặc điểm nối bề mặt dễ dàng hơn.

Xe khó đổi hướng không nhất thiết do người lao động thiếu sức. Nguyên nhân có thể nằm ở vị trí bánh xoay, chiều dài xe, sự phân bố tải hoặc bán kính quay không phù hợp với lối đi.

Kéo xe hàng có những rủi ro nào?

Xe va vào chân người vận hành

Khi xe nằm phía sau hoặc bên cạnh cơ thể, người kéo khó quan sát chính xác khoảng cách giữa bánh xe, khung xe và chân. Nếu dừng đột ngột hoặc đổi hướng, xe có thể tiếp tục lăn do quán tính và va vào gót chân hoặc mắt cá.

Rủi ro tăng lên khi:

·         Xe chở tải nặng

·         Lối đi hẹp

·         Mặt sàn có độ dốc

·         Bánh xe quay tự do

·         Người lao động bước lùi

·         Xe không có phanh hoặc cơ cấu giữ tải

Vai và thân người bị xoay lệch

Người kéo thường cầm tay cầm bằng một tay hoặc giữ xe ở phía sau hông. Cách thao tác này khiến vai, cột sống và khung chậu không cùng hướng. Nếu lặp lại thường xuyên, tư thế bất đối xứng có thể làm tăng tải cơ học lên vai và vùng lưng.

Kéo bằng cả hai tay trong tư thế đi lùi cũng không phải giải pháp lý tưởng. Người lao động có thể mất khả năng quan sát đường đi và khó phản ứng nếu vấp phải vật cản.

Khó dừng xe khi tải có quán tính lớn

Khi xe đã chuyển động, đặc biệt trên mặt sàn dốc, người kéo có thể bị tải thúc về phía trước hoặc kéo mất thăng bằng. Lúc này, cơ thể người lao động nằm ngay trên đường di chuyển của xe.

Việc cố giữ một xe hàng đang tăng tốc bằng sức tay có thể gây lực đột ngột lên vai, khuỷu tay và lưng. Đối với đường dốc, tải nặng hoặc quãng đường dài, giải pháp an toàn không phải là “kéo cẩn thận hơn” mà có thể là sử dụng phanh, xe có trợ lực hoặc phương tiện vận chuyển cơ giới.

Khi nào có thể cần kéo xe hàng?

Kéo có thể được sử dụng cho một thao tác ngắn khi việc đẩy không cho phép điều chỉnh vị trí chính xác, chẳng hạn đưa xe ra khỏi một góc hẹp trước khi chuyển sang tư thế đẩy. Đây nên là ngoại lệ có kiểm soát, không phải phương thức vận chuyển chính.

Có thể cân nhắc kéo trong khoảng cách ngắn khi:

·         Người lao động không phải đi lùi

·         Tải nhẹ và dễ kiểm soát

·         Tay cầm được thiết kế cho thao tác kéo

·         Mặt sàn bằng phẳng, khô ráo

·         Tuyến đường không có chướng ngại vật

·         Thao tác không làm vai hoặc lưng bị xoay

·         Xe không có nguy cơ lăn vào chân

Nếu phải kéo liên tục vì lối đi không đủ rộng để đứng sau xe, cần xem xét lại bố trí nơi làm việc. CCOHS khuyến nghị thiết kế lối đi đủ rộng để người vận hành có thể đứng phía sau và đẩy xe, kể cả khi đi qua góc cua.

Cách đẩy xe hàng đúng kỹ thuật

Kiểm tra trước khi di chuyển

Trước mỗi lượt vận chuyển, cần kiểm tra:

·         Tải có nằm trong giới hạn của xe hay không

·         Hàng có được phân bố cân bằng hay không

·         Bánh xe có quay tự do hay không

·         Tay cầm có chắc chắn hay không

·         Lối đi có vật cản, nước, dầu hoặc khe sàn hay không

·         Chiều cao hàng hóa có che khuất tầm nhìn hay không

·         Đường đi có dốc hoặc điểm chuyển tiếp đột ngột hay không

Không nên tiếp tục sử dụng xe có bánh bị kẹt, tay cầm lỏng hoặc khung bị biến dạng. Bảo trì bánh xe và chọn loại bánh có lực cản thấp giúp giảm lực người lao động phải tạo ra.

Đặt cơ thể đúng vị trí

Người vận hành nên đứng ở giữa tay cầm, hướng mặt và bàn chân theo hướng di chuyển. Hai tay giữ chắc tay cầm, khuỷu tay gần thân người.

Khi bắt đầu:

1.    Đặt một chân hơi trước chân còn lại

2.    Giữ lưng ở tư thế tự nhiên

3.    Siết nhẹ cơ bụng để ổn định thân người

4.    Tạo lực từ chân và trọng lượng cơ thể

5.    Tăng lực đều, không giật mạnh

6.    Sau khi xe chuyển động, duy trì tốc độ đi bộ ổn định

CCOHS đề xuất tốc độ vận hành xe đẩy nên tương đương nhịp đi bộ thông thường, khoảng 3–4 km/h.

Giảm tốc trước góc cua và điểm giao cắt

Không nên đợi đến sát góc cua mới xoay xe. Người vận hành cần giảm tốc trước, quan sát người và phương tiện đang di chuyển, sau đó điều chỉnh hướng bằng bước chân.

Không vặn mạnh thân người trong khi hai chân đứng yên. Khi đổi hướng, nên bước theo xe để vai, thân người và bàn chân tiếp tục hướng tương đối đồng nhất.

Không dùng quán tính để lao qua chướng ngại vật

Đẩy nhanh để bánh xe vượt qua khe sàn hoặc gờ cửa có thể làm xe dừng đột ngột. Cơ thể người vận hành vẫn tiếp tục di chuyển, dẫn đến va vào xe hoặc căng cơ.

Cần giảm tải, lựa chọn bánh lớn hơn, sửa điểm nối mặt sàn hoặc sử dụng tấm chuyển tiếp. Nếu xe thường xuyên mắc tại cùng một vị trí, đó là vấn đề của thiết bị hoặc môi trường làm việc, không nên xử lý bằng cách tăng sức đẩy.

Những yếu tố quyết định xe hàng có thực sự an toàn

Lực cần thiết quan trọng hơn khối lượng hàng

Không thể xác định mức độ an toàn chỉ bằng số kilôgam hàng hóa. Hai xe chở cùng một khối lượng có thể yêu cầu lực đẩy rất khác nhau do đường kính bánh, vật liệu bánh, tình trạng vòng bi, độ dốc và độ nhám của sàn.

CCOHS lưu ý rằng giới hạn lực đẩy hoặc kéo không thể được dùng trực tiếp như giới hạn khối lượng hàng. Lực người lao động phải tạo ra và trọng lượng của tải là hai đại lượng khác nhau.

Vì vậy, đánh giá rủi ro nên xem xét cả:

·         Lực ban đầu để làm xe chuyển động

·         Lực duy trì khi xe đã lăn

·         Lực cần thiết để đổi hướng

·         Lực hãm xe

·         Tần suất thao tác

·         Quãng đường vận chuyển

·         Tư thế của người lao động

Thiết kế tay cầm

Tay cầm cần cho phép người lao động giữ cổ tay tương đối thẳng và thân người ở tư thế đứng. Tay cầm thẳng đứng có thể phù hợp với nhiều chiều cao cơ thể hơn vì người dùng được chọn vị trí nắm thuận tiện.

Không nên đẩy bằng cách đặt tay lên cạnh hàng hoặc cạnh khung xe. Sử dụng tay cầm giúp kiểm soát xe tốt hơn và giảm nguy cơ bàn tay, ngón tay bị kẹp vào tường, cửa hoặc thiết bị khác.

Bánh xe và mặt sàn

Bánh xe nhỏ hoặc mềm quá mức có thể tạo lực cản lớn. Bánh bị mòn, lệch trục hoặc mắc dị vật cũng làm lực khởi động tăng lên.

Mặt sàn cần bằng phẳng, sạch và có độ bám phù hợp. Các khe rộng, gờ cao, đoạn chuyển từ sàn cứng sang thảm và đường dốc đều làm tăng yêu cầu kiểm soát. HSE khuyến nghị tập trung giảm rủi ro thông qua xe phù hợp, tình trạng bánh và điều kiện mặt sàn thay vì chỉ cung cấp thông tin về lực cho người lao động.

Tải hàng và tầm nhìn

Hàng nên được xếp thấp, ổn định và phân bố đều. Vật nặng nên nằm gần đáy xe để hạ thấp trọng tâm. Không đặt kiện hàng nhô ra ngoài khiến xe mất cân bằng hoặc va vào người và vật thể xung quanh.

Nếu không thể nhìn rõ phía trước, không nên nghiêng người sang một bên rồi tiếp tục đẩy. Cần chia nhỏ tải hoặc sử dụng người hướng dẫn khi điều kiện công việc yêu cầu.

Không nên chỉ chọn giữa đẩy và kéo

Đẩy thường là phương án ưu tiên, nhưng biện pháp kiểm soát tốt nhất vẫn là giảm lực cần dùng ngay từ nguồn phát sinh. Đối với tải quá nặng, tần suất cao, quãng đường dài hoặc đường dốc, doanh nghiệp nên cân nhắc:

·         Xe đẩy có bánh lực cản thấp

·         Xe có phanh kiểm soát

·         Xe kéo hoặc xe đẩy chạy điện

·         Băng tải

·         Bàn nâng

·         Thiết bị trợ lực

·         Thay đổi kích thước mỗi lô hàng

·         Bố trí lại kho và tuyến vận chuyển

HSE xác nhận rằng sử dụng xe có bánh giúp giảm hoặc tránh nâng và mang thủ công, nhưng thao tác đẩy và kéo vẫn có thể gây rối loạn cơ xương nếu rủi ro không được đánh giá và kiểm soát.

Trong phần lớn điều kiện lao động, đẩy xe hàng an toàn hơn kéo. Đẩy giúp tận dụng trọng lượng cơ thể, duy trì tư thế cân bằng, quan sát tuyến đường và hạn chế nguy cơ xe va vào chân. Kéo chỉ nên dùng cho thao tác ngắn, tải nhẹ và trong điều kiện người lao động vẫn kiểm soát được tư thế, tầm nhìn và chuyển động của xe.

Quan trọng hơn, không nên xem hướng đẩy hoặc kéo là yếu tố duy nhất quyết định an toàn. Nếu xe cần lực lớn, khó điều khiển hoặc khiến người lao động phải cúi, xoay, giật và gồng người, cần giảm tải, sửa thiết bị, cải thiện mặt sàn hoặc sử dụng phương tiện trợ lực.