Cách lựa chọn tải trọng xe đẩy an toàn cho người sử dụng

Một xe đẩy có khả năng chịu 300 kg vẫn có thể gây quá sức khi chỉ chở 150 kg nếu bánh xe bị mòn, mặt sàn gồ ghề, tay cầm quá thấp hoặc người dùng phải liên tục khởi động, đổi hướng và dừng xe. Vì vậy, lựa chọn tải trọng xe đẩy an toàn phải dựa trên lực thực tế mà người dùng cần tạo ra, thay vì chỉ nhìn vào con số tải trọng danh định.

Tải trọng xe đẩy tác động đến cơ thể như thế nào?

Khi đẩy xe, người dùng phải tạo lực để thắng lực cản của bánh xe, quán tính của toàn bộ hệ thống và độ dốc của mặt đường. Tổng khối lượng xe càng lớn thì lực cần thiết để khởi động, tăng tốc, đổi hướng và dừng xe thường càng cao.

Giai đoạn khởi động tạo áp lực lớn nhất

Xe đang đứng yên cần một lực ban đầu để bắt đầu chuyển động. Lực này thường lớn hơn lực cần thiết để duy trì xe lăn đều trên mặt sàn bằng phẳng. Người vận hành có thể phải nghiêng thân, đạp mạnh chân xuống sàn và dùng đồng thời vai, cánh tay, lưng để tạo lực.

Nếu lực khởi động quá cao, cơ thể dễ xuất hiện các phản ứng bù trừ như:

·         Cúi hoặc vặn lưng

·         Nâng vai

·         Gập cổ tay

·         Khóa cứng khuỷu tay

·         Dồn trọng lượng cơ thể về phía trước

·         Giật mạnh tay cầm để làm xe chuyển động

Những tư thế này làm tăng tải cơ học lên vùng thắt lưng, vai, cổ tay và khuỷu tay. NIOSH từng sử dụng mức lực khởi động khoảng 44 lb, tương đương gần 20 kg lực hoặc 196 N, như một mốc tham khảo truyền thống có khả năng đáp ứng khoảng 90% lao động nữ trong một số điều kiện đánh giá. Đây không phải giới hạn an toàn chung cho mọi xe đẩy, bởi mức lực chấp nhận được còn thay đổi theo tần suất, quãng đường, tư thế và môi trường vận hành.

Lực duy trì gây mệt mỏi tích lũy

Sau khi xe đã chuyển động, người dùng vẫn phải liên tục tạo lực để chống lại ma sát lăn và giữ xe đi đúng hướng. Một lần đẩy có thể không gây khó chịu rõ rệt, nhưng thao tác lặp lại trong nhiều giờ dễ dẫn đến mỏi cơ và suy giảm khả năng kiểm soát xe.

NIOSH xem các thao tác đẩy hoặc kéo cần lực lớn và duy trì trên 30 giây là một dấu hiệu cần được đưa vào đánh giá nguy cơ công thái học.

Khi cơ thể mệt, người dùng có xu hướng:

·         Dùng lưng thay cho chân

·         Dựa toàn bộ thân người vào xe

·         Giật xe khi gặp vật cản

·         Giảm khả năng điều khiển hướng di chuyển

·         Phản ứng chậm khi xe trôi hoặc mất cân bằng

Do đó, tải trọng có thể không gây chấn thương ngay lập tức nhưng vẫn tạo nguy cơ tích lũy nếu công việc được thực hiện thường xuyên.

Những vấn đề sức khỏe có thể xuất hiện khi xe chở quá nặng

Tải trọng quá cao không chỉ làm công việc nặng nhọc hơn. Nó còn làm tăng đồng thời lực cơ, tư thế bất lợi và nguy cơ mất kiểm soát thiết bị.

Đau và tổn thương vùng thắt lưng

Khi lực đẩy vượt quá khả năng thoải mái, người vận hành thường cúi thân để tận dụng trọng lượng cơ thể. Tư thế cúi kết hợp với lực đẩy làm tăng tải lên cơ lưng và các cấu trúc quanh cột sống.

Nguy cơ cao hơn khi người dùng phải:

·         Đẩy xe từ trạng thái đứng yên nhiều lần

·         Đẩy qua dốc hoặc gờ cửa

·         Xoay xe trong không gian hẹp

·         Đẩy bằng một tay

·         Đẩy khi tay cầm ở quá xa cơ thể

Đau lưng có thể xuất hiện dưới dạng mỏi cơ sau ca làm việc, đau tái phát hoặc chấn thương cấp khi người dùng bất ngờ giật xe.

Đau vai, cánh tay và cổ tay

Tải trọng cao đòi hỏi cơ vai và cánh tay tạo lực lớn hơn. Nếu tay cầm quá cao, vai phải nâng lên; nếu tay cầm quá thấp, người dùng phải cúi người; nếu cổ tay bị gập, lực truyền từ thân người sang xe kém hiệu quả hơn.

OSHA cảnh báo rằng việc đẩy và kéo xe chứa các bộ phận hoặc thiết bị nặng có thể làm tăng nguy cơ chấn thương ở lưng, vai, chi trên và chi dưới. Tư thế với tay xa, nâng tay lặp lại hoặc dùng lực trong tư thế bất lợi cũng có thể góp phần gây căng cơ, viêm gân và tổn thương vùng vai.

Mệt mỏi toàn thân

Đẩy xe nặng là hoạt động sử dụng nhiều nhóm cơ cùng lúc. Quãng đường dài, tần suất cao, nhiệt độ môi trường và thời gian nghỉ không đủ có thể khiến nhu cầu thể lực vượt quá khả năng hồi phục của người lao động.

Mệt mỏi toàn thân không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cơ xương khớp mà còn làm giảm:

·         Khả năng quan sát

·         Độ chính xác khi điều khiển xe

·         Khả năng phanh hoặc giữ xe

·         Tốc độ phản ứng trước chướng ngại vật

·         Khả năng phối hợp với người xung quanh

Nguy cơ va chạm và chấn thương cấp tính

Xe càng nặng thì động lượng khi đang di chuyển càng lớn. Người dùng cần nhiều lực và khoảng cách hơn để dừng xe, đặc biệt trên mặt đường dốc hoặc trơn.

Khi không kiểm soát được xe, người vận hành có thể bị:

·         Xe va vào chân hoặc mắt cá

·         Kẹp tay giữa xe và tường

·         Trượt ngã khi cố giữ xe

·         Căng cơ đột ngột khi xe đổi hướng

·         Xe hoặc hàng hóa đổ vào người

Kéo xe thường làm tăng nguy cơ xe va vào cẳng chân hoặc mắt cá. Vì thế, OSHA khuyến nghị ưu tiên đẩy thay vì kéo khi điều kiện công việc cho phép.

Vì sao không thể xác định tải trọng an toàn chỉ bằng số kilogram?

Khối lượng hàng hóa là một yếu tố quan trọng, nhưng không phản ánh đầy đủ mức độ gắng sức. Hai xe có cùng tổng tải trọng có thể đòi hỏi lực đẩy hoàn toàn khác nhau.

Chất lượng và đường kính bánh xe

Bánh xe lớn thường vượt qua khe, gờ và bề mặt không bằng phẳng dễ hơn bánh nhỏ. Bánh bị mòn, lệch trục, kẹt ổ bi hoặc không phù hợp với mặt sàn sẽ làm lực cản tăng đáng kể.

HSE cho biết lực cần để đưa bánh xe vượt qua một bậc nhỏ có thể cao hơn khoảng 20% khi sử dụng bánh đường kính 100 mm thay vì bánh 125 mm.

Điều này có nghĩa là giảm một phần hàng hóa chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu nguyên nhân chính nằm ở bánh xe.

Mặt sàn và độ dốc

Xe lăn nhẹ trên nền cứng, phẳng và khô có thể trở nên khó điều khiển khi đi qua:

·         Sàn gồ ghề

·         Khe nối

·         Thảm dày

·         Gờ cửa

·         Mặt đường mềm

·         Nền bẩn hoặc có mảnh vụn

·         Dốc lên hoặc dốc xuống

Trên dốc lên, người dùng phải tạo thêm lực để thắng trọng lực. Trên dốc xuống, vấn đề chính có thể chuyển từ lực đẩy sang khả năng hãm và kiểm soát xe.

Khả năng xoay và điều hướng

Tải trọng càng cao, xe càng khó đổi hướng. Bánh xe xoay không phù hợp hoặc cách bố trí bánh thiếu ổn định có thể buộc người dùng vặn thân, kéo ngang hoặc dùng lực đột ngột.

Các thao tác quay đầu trong lối đi hẹp đôi khi gây áp lực lớn hơn việc đẩy xe theo đường thẳng. Vì vậy, phép thử tải cần bao gồm cả khởi động, đi thẳng, rẽ, dừng và đưa xe vào đúng vị trí làm việc.

Chiều cao và thiết kế tay cầm

Tay cầm phù hợp giúp người dùng đứng tương đối thẳng, giữ khuỷu tay ở tư thế tự nhiên và dùng được lực từ chân cùng trọng lượng cơ thể. OSHA khuyến nghị sử dụng tay cầm đứng thay cho một thanh ngang cố định trong trường hợp cần phục vụ người dùng có chiều cao khác nhau, vì thiết kế này tạo nhiều vị trí cầm và hỗ trợ tư thế trung tính hơn.

Một báo cáo đánh giá của NIOSH từng đề xuất vùng chiều cao tay đẩy khoảng 36–44 inch, tương đương khoảng 91–112 cm, cho một tình huống xe công nghiệp cụ thể. Đây là dữ liệu tham khảo theo bối cảnh, không phải kích thước bắt buộc cho mọi loại xe.

Cách phân bố hàng hóa

Hàng đặt lệch tâm có thể khiến một số bánh chịu tải lớn hơn, làm xe khó xoay hoặc dễ nghiêng. Hàng xếp quá cao còn che khuất tầm nhìn, buộc người dùng phải nghiêng người sang một bên để quan sát đường đi.

Tổng tải trọng có thể vẫn nằm dưới giới hạn kỹ thuật của xe, nhưng cách xếp hàng không hợp lý vẫn làm tăng rủi ro sức khỏe và tai nạn.

Cách xác định tải trọng xe đẩy an toàn trong thực tế

Không nên bắt đầu bằng câu hỏi “xe chịu được bao nhiêu kilogram?”. Câu hỏi phù hợp hơn là: “Với tải trọng này, người sử dụng có thể khởi động, điều khiển và dừng xe bằng tư thế tự nhiên hay không?”.

Phân biệt tải trọng danh định và tải trọng vận hành

Tải trọng danh định là giới hạn do nhà sản xuất công bố cho kết cấu xe trong những điều kiện xác định. Khi tính tổng tải, cần bao gồm:

·         Khối lượng hàng hóa

·         Khối lượng khay hoặc thùng chứa

·         Phụ kiện gắn trên xe

·         Các vật dụng phát sinh trong quá trình sử dụng

Tải trọng vận hành an toàn thường phải thấp hơn tải trọng danh định khi xe hoạt động trên sàn xấu, đường dốc, không gian hẹp hoặc với tần suất cao.

Không nên sử dụng giới hạn danh định như mục tiêu chất tải thường xuyên. Khoảng dự phòng giúp bù cho sự xuống cấp của bánh xe, thay đổi mặt sàn, tải phân bố không đều và sai số trong khối lượng hàng.

Đo lực thay vì chỉ ước lượng bằng cảm giác

Phương pháp đáng tin cậy hơn là dùng lực kế để đo:

1.    Lực khởi động xe

2.    Lực duy trì khi xe lăn đều

3.    Lực cần thiết khi đổi hướng

4.    Lực giữ hoặc hãm xe trên dốc

5.    Lực trong điều kiện bất lợi thường gặp

Kết quả phải được đánh giá cùng với tần suất thao tác, quãng đường, chiều cao tay cầm, tư thế và đặc điểm nhóm người dùng. ISO 11228-2 cung cấp phương pháp nhận diện và đánh giá các yếu tố nguy cơ trong hoạt động đẩy, kéo bằng toàn thân; tiêu chuẩn này hướng đến việc đánh giá rủi ro cho nhóm người lao động trưởng thành khỏe mạnh, chứ không đưa ra một giới hạn kilogram duy nhất áp dụng cho mọi xe và mọi môi trường.

Thử nghiệm trong điều kiện vận hành thực tế

Xe nên được kiểm tra với người sử dụng đại diện, trên đúng tuyến đường và trong tình trạng tải thường gặp. Bài thử cần bao gồm:

·         Khởi động xe ở vị trí khó nhất

·         Đi qua khe, gờ hoặc đoạn sàn xấu

·         Rẽ tại góc hẹp

·         Dừng xe tại vị trí làm việc

·         Giữ xe trên đoạn dốc

·         Lặp lại thao tác theo tần suất thực tế

Một xe được đẩy dễ dàng trong vài mét trên sàn trưng bày chưa chắc phù hợp với ca làm việc kéo dài.

HSE khuyến nghị đánh giá hoạt động đẩy và kéo theo bốn nhóm yếu tố: nhiệm vụ, đặc điểm cá nhân, tải và môi trường. Công cụ RAPP của cơ quan này được thiết kế riêng để nhận diện các hoạt động đẩy, kéo có nguy cơ cao và kiểm tra hiệu quả của biện pháp kiểm soát.

Chọn theo người có khả năng thấp hơn trong nhóm

Nếu xe được nhiều người sử dụng, tải trọng vận hành không nên chỉ phù hợp với người khỏe nhất. Cần xem xét:

·         Sự khác biệt về chiều cao

·         Thể lực

·         Tuổi

·         Kinh nghiệm

·         Tình trạng sức khỏe

·         Khả năng duy trì công việc trong cả ca

Các mốc lực tham khảo thường được xây dựng theo tỷ lệ phần trăm dân số có khả năng thực hiện nhiệm vụ. Vì thế, một mức lực mà đa số nam giới có thể thực hiện chưa chắc bảo vệ đầy đủ nhóm lao động nữ hoặc người có thể lực thấp hơn.

Dấu hiệu cho thấy tải trọng hiện tại không còn an toàn

Không cần chờ đến khi xảy ra chấn thương mới điều chỉnh tải. Một hoạt động đẩy xe nên được đánh giá lại khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

·         Người dùng phải lấy đà hoặc giật xe để khởi động

·         Phải cúi sâu và dựa toàn bộ thân người vào tay cầm

·         Không thể giữ cổ tay ở tư thế gần trung tính

·         Xe thường xuyên lệch hướng

·         Cần hai người mới đưa xe qua gờ hoặc dốc

·         Bánh xe rung, kẹt hoặc phát ra tiếng bất thường

·         Người dùng thường kéo xe vì không nhìn thấy phía trước

·         Xe khó dừng ở đoạn dốc

·         Hàng hóa làm che khuất tầm nhìn

·         Xuất hiện đau lưng, vai, cổ tay hoặc mệt bất thường sau công việc

·         Cùng một nhiệm vụ nhưng lực đẩy tăng dần theo thời gian

HSE nhận định một thao tác có khả năng thuộc nhóm rủi ro thấp khi người vận hành có thể đi thẳng người trong lúc đẩy hoặc kéo mà không phải dùng nhiều lực. Ngược lại, tư thế gắng sức rõ rệt là dấu hiệu cần đánh giá chi tiết hơn.

Cảm giác “vẫn đẩy được” không đồng nghĩa với an toàn. Người dùng có thể hoàn thành nhiệm vụ bằng cách huy động quá mức cơ lưng, vai hoặc trọng lượng cơ thể, trong khi nguy cơ tích lũy vẫn tiếp tục tăng.

Giải pháp giảm tải cho người sử dụng xe đẩy

Khi lực vận hành quá cao, giảm khối lượng hàng chỉ là một trong nhiều phương án. Hiệu quả tốt nhất thường đến từ việc xử lý đồng thời tải trọng, thiết bị, tuyến đường và tổ chức công việc.

Giảm khối lượng mỗi chuyến

Chia tải thành nhiều chuyến giúp giảm lực khởi động và tăng khả năng kiểm soát. Tuy nhiên, số chuyến tăng lên cũng làm tăng tần suất thao tác. Phương án này chỉ phù hợp khi tổng khối lượng công việc và thời gian tiếp xúc vẫn ở mức hợp lý.

Cải thiện bánh xe và bảo trì thiết bị

Cần lựa chọn bánh xe theo:

·         Tổng tải trọng

·         Loại mặt sàn

·         Kích thước khe và gờ

·         Yêu cầu giảm tiếng ồn

·         Khả năng xoay

·         Điều kiện nhiệt độ hoặc hóa chất

Bánh đường kính lớn, ổ bi hoạt động tốt và vật liệu bánh phù hợp có thể giảm lực vận hành đáng kể. OSHA cũng khuyến nghị sử dụng xe có bánh lớn hơn để giúp thao tác đẩy dễ dàng hơn.

Lịch bảo trì nên kiểm tra độ mòn, độ đồng trục, khả năng xoay, ổ bi, phanh và vật liệu bám vào bánh.

Điều chỉnh tay cầm và tư thế

Tay cầm cần cho phép người dùng:

·         Cầm chắc bằng hai tay

·         Đứng tương đối thẳng

·         Giữ khuỷu tay ở vị trí thoải mái

·         Truyền lực từ chân và thân người

·         Không phải với tay quá xa

·         Quan sát rõ tuyến đường

Nên ưu tiên đẩy bằng hai tay và giữ cơ thể hướng theo hướng di chuyển. Tránh vặn lưng trong khi chân đứng cố định.

Cải thiện tuyến đường

Loại bỏ vật cản, sửa khe sàn, làm phẳng gờ, giữ bề mặt khô sạch và bố trí lối đi đủ rộng có thể giảm lực đẩy mà không cần thay đổi tải trọng.

Tuyến đường cũng cần hạn chế:

·         Góc cua gấp

·         Đoạn dốc không cần thiết

·         Cửa phải vừa giữ vừa đẩy xe

·         Giao cắt với người đi bộ

·         Khoảng trống quá hẹp để quay xe

Sử dụng hỗ trợ cơ giới khi cần thiết

Khi tải lớn, tần suất cao, quãng đường dài hoặc có dốc đáng kể, xe đẩy tay có thể không còn là giải pháp phù hợp. Có thể cần chuyển sang xe kéo điện, xe nâng tay có trợ lực, băng tải hoặc thiết bị vận chuyển cơ giới.

OSHA cho rằng yêu cầu đẩy hoặc kéo bằng lực lớn là điều không mong muốn; thiết bị vận chuyển cần dễ di chuyển và có tay cầm cho phép người dùng duy trì tư thế thẳng.

Tải trọng xe đẩy ảnh hưởng đến sức khỏe thông qua lực khởi động, lực duy trì, tư thế, tần suất thao tác và khả năng kiểm soát thiết bị. Vì thế, tải trọng xe đẩy an toàn không phải một con số kilogram cố định có thể áp dụng cho mọi trường hợp.

Một phương án phù hợp phải bảo đảm cả hai điều kiện: xe không vượt giới hạn kỹ thuật của nhà sản xuất và người sử dụng có thể khởi động, điều khiển, đổi hướng, dừng xe bằng tư thế tự nhiên trong suốt thời gian làm việc. Đo lực thực tế, thử nghiệm trên tuyến đường sử dụng và đánh giá nhóm người vận hành là cách đáng tin cậy hơn so với việc chỉ dựa vào tải trọng danh định.